U bent hier

Closer tot Van Eyck 2.0

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen - Lam Gods restauratie

 

Na het succes van de website Closer to Van Eyck die de restauratie begeleidde besloten de Getty Foundation en het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK/IRPA) om een vernieuwde website vrij te geven. Op Closer to Van Eyck staan adembenemende details van het Lam Gods. De update omvat nieuwe beelden van het kunstwerk tijdens verschillende stadia van de conservatie-restauratiebehandeling en de mogelijkheid om simultaan meerdere afbeeldingen te vergelijken.

 

Het Lam Gods van Hubert en Jan van Eyck uit 1432 dat ondanks een heftige geschiedenis bijna compleet bewaard is in de Sint-Baafskathedraal te Gent bestaat uit eiken panelen. De restauratie en conservatie is een uniek evenement en de communicatie over dit complexe proces mag gerust één van de beste vernieuwingen rond kunst en erfgoed genoemd worden.

 

Het fonds voor restauratie en conservatie van kunst, de Getty Foundation, steunt de restauratie die in 2010 begon met een grondige studie via het Panel Paintings Initiative. Het fonds is één van de drie pijlers van het legaat van de beroemde oliebaron en kunstverzamelaar Jean Paul Getty. Getty liet een museum na - Getty in Los Angeles -, maar de Getty Trust die de Getty musea beheert omvat nog drie andere pijlers: die het Getty Research Institute, het Getty Conservation Institute en de Getty Foundation. De eerste twee houden zich met kennis over kunst en restauratie- en conservatietechnologie bezig en de stichting met het steunen van projecten en opleidingen van kunstwetenschappers of museologen. De betrokkenheid van de Getty Foundation is belangrijk voor de zichtbaarheid wereldwijd en voor de uitwisseling van kennis.

 

De de zelf is vooral een Vlaamse en Belgische aangelegenheid. De Vlaamse regering maakte regelmatig extra middelen vrij, maar ondertussen nemen vele partners deel aan de restauratie van één van de belangrijkste werken binnen het œuvre van de Vlaamse Primitieven. Na een noodconservatiebehandeling in 2010, volgde een gemediatiseerde campagne van 2012 tot 2016, die meteen ook de nieuwste technologische oplossingen in Vlaanderen hielp op de kaart zetten, en de Vlaamse wetenschappelijke kennis wereldwijd op de kaart zette. Momenteel is het onderste register van het geopende altaarstuk aan de beurt. De website die de spitstechnologie naar het brede publiek brengt sinds 2012 krijgt nu een nieuwe versie die nog vernieuwender is. Elke stap van het conservatieproces werd nauwgezet in beeld gebracht aan de hand van de laatste snufjes qua fotografische en wetenschappelijke documentatie.

 

Macrofotografie: totaalaanzicht gesloten altaarstuk 

1. Links: voor behandeling 

2. Rechts: tijdens behandeling 

3. Onder: na behandeling 

 

Alle deelnemers waren dan ook blij bij de voorstelling in de gebouwen van het KIK/IRPA. “De Getty Foundation is tevreden met haar steun aan het onderzoek dat heeft geleid tot de huidige restauratie van het Lam Gods,” stelt Deborah Marrow, directeur van de Getty Foundation. “De nieuwe documentatie die nu beschikbaar is op Closer to Van Eyck brengt ons nog dichter bij het genie van de kunstenaars, een ware streling voor het oog en een grote inspiratie voor verder onderzoek.” 

 

Het belang van fotografie en beeldvorming voor de kunstwetenschappen valt nauwelijks te overschatten. Dankzij de cel beeldvorming van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, alsook de digitale beeldverwerking en het design onder leiding van Frederik Temmermans van Universum Digitalis, de Vrije Universiteit Brussel en het Departement Elektronica en Informatica van imec, kan het veelluik nu online worden bekeken in zichtbaar licht, infrarood, infrarood reflectografie en radiografie. De beelden zijn scherper en hebben een hogere resolutie dan ooit tevoren. Interessant is de tijdslijn met sleutelmomenten in het conservatieproces.

 

Tot op de pixel

 

Het simultaan bekijken van beelden van voor, tijdens en na de behandeling is echt een parel. De zoomfunctie is nu zo straf dat tot op microscopisch niveau (in honderd miljard pixels) elke detail te bestuderen is vanachter een beeldscherm.

 

De bekende Nederlandse kunsthistoricus Ron Spronk was de initiator en coördinator van Closer to Van Eyck. Spronk  is als professor kunstgeschiedenis is verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. “We zijn trots en verheugd om nu ook een unieke toegang te bieden tot de resultaten van de eerste fase van de restauratie van het Lam Gods,” aldus Spronk. “Onze website ontsluit beeld- en onderzoeksmateriaal van een ongeziene kwaliteit en reikwijdte, zowel op als onder het verfoppervlak, en zal specialisten en het grote publiek nog jaren bekoren. We zijn echt een heel eind dichter gekomen bij Van Eyck.” 

 

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen - Lam Gods Jan Van Eyck

Interieur met stadsgezicht, detail, Infrarood Reflectografie (IRR) en macrofoto. In de IRR (onder) is centraal in de luchtpartij een ondertekening zichtbaar van een gezichtje. 

 

Reeds overschilderd door Michiel Cocxie rond 1550

 

Het Lam Gods bekoorde menig vorst en die wilden het natuurlijk bezitten. Filips II van Spanje verzamelde verwoed Vlaamse schilderijen en probeerde het te kopen. De Mechelse hofschilder van de Habsburgers, Michiel Cocxie, maakte een kopie en dat is de oudste bekende. De kerk installeerde een atelier voor de schilder in de Sint-Baafskerk en Coxcie ging twee jaar aan de slag in de kapel. De schilder ‘verbetert’ het origineel waar nodig in zijn kopie en kwade tongen beweren dat Coxcie niet enkel op zijn kopie verbeteringen aanbrengt maar ook op het veelluik van de gebroeders Van Eyck. Reeds voor die periode onderging het Lam Gods restauraties. De conservatie-restauratiebehandeling leidde ook tot de ontdekking dat zo’n zeventig procent van Van Eycks originele verflaag op de panelen van het gesloten altaarstuk al eeuwen verborgen was achter overschilderingen, die vervolgens nauwgezet werden weggenomen. De verwijdering van deze overschilderingen komt goed tot haar recht in de nieuwe online beelden.

 

Dit is de expertise van het KIK/IRPA dat na de Tweede Wereldoorlog zelf gesticht werd in het kader van een restauratie van het Lam Gods door een Gentse professor scheikunde en sedertdien wereldfaam verdient. “We zijn ervan overtuigd dat bij de directe vergelijking van beelden van vóór en na het verwijderen van de overschilderingen op het gesloten altaarstuk, kunstwetenschappers en -liefhebbers verrukt zullen zijn door het spectaculaire resultaat van deze behandeling,” stelt Hilde De Clercq, algemeen directeur a.i. van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium. “Van het versterkte ruimtegevoel over de hernieuwde visuele eenheid tot de opmerkelijke lichteffecten, deze website plaatst je op de eerste rij om de wereld van Van Eyck te ontdekken.” 

 

Afbeeldingen: closertovaneyck.kikirpa.be

 

De website Closer to Van Eyck  wordt gecoördineerd door Ron Spronk (Queen’s University, Kingston, Ontario, Canada; Radboud Universiteit, Nijmegen) en gefinancierd door The Getty Foundation en het Gieskes-Strijbis Fonds. De Afdeling Cultureel Erfgoed en het Agentschap Onroerend Erfgoed financierden de fotografische documentatie. Closer to Van Eyck werd gerealiseerd in samenwerking met de Kathedrale kerkfabriek Sint- Baafs, het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK), Universum Digitalis (UD), de Vrije Universiteit Brussel (VUB), VUB/imec en Lukas – Art in Flanders.