U bent hier

Brussels meesterwerk te zien in het Broodhuis

 

In het Museum van de Stad Brussel - het Broodhuis of Maison du Roi - werd een schilderij voorgesteld van de hand van de Brusselse schilder Lancelot Volders (1636-1723). Het museum kon het werk op een veiling in Wenen verwerven voor een luttele €88.757, met steun van de Koning Boudewijnstichting  - via het Fonds Léon Courtin-Marcelle Bouché - en de privésponsors Marnix Galle en Patrick Baillieux. Het is de eerste keer dat de stichting samenwerkte met andere mecenassen om een werk aan te kopen. Alle betrokken partijen waren trots om dit Brusselse stadstafereel te kunnen laten terugkeren naar onze hoofdstad.

 

Tot nog toe bevond zich in Brussel slechts één werk van de hand van Volders, een afbeelding van de heilige Agia – een nogal obscure heilige die enige bekendheid genoot in de Zuidelijke Nederlanden in de late zeventiende eeuw – in de  Onze-Lieve-Vrouw-ter-Kapellekerk. Bovendien wisten we tot voor kort nog niet veel over de kunstenaar. In de literatuur was sprake van een Louis Volders, en zelfs een Jan en François, gebaseerd op verkeerde lezing van zijn initiaal. Pas in 2013 kregen we er door enkele door Leen Kelchtermans opgediepte archiefstukken zicht op dat het hier waarschijnlijk dezelfde persoon betreft. Het blijft moeilijk om in dergelijke kwesties tot absolute zekerheid te komen.

 

Over Volders weten we dat hij werd opgeleid door de befaamde Gaspard de Crayer en op zijn beurt leraar was van Victor Honoré Janssens en tal van mindere goden uit Brussel. In zijn eigen tijd dankte hij zijn faam vooral aan zijn positie als hofschilder van Hendrik Casimir II van Nassau-Dietz, stadhouder van Friesland, Groningen en Drenthe. Het is mogelijk dat hij hiervoor naar Leeuwarden trok, maar het staat vast dat hij lange tijd in Brussel werkzaam was.

 

 

Familieportret op het binnenplein van een Brussels paleis

 

Het werk in kwestie is een olieschilderij op doek van groot formaat, in de hoek gesigneerd en gedateerd met “L. Volders fecit 1666”. Het is een relatief vroeg werk. Het decor is een stadspaleis in renaissance- en barokstijl dat zich duidelijk in Brussel bevindt: links zien we op de achtergrond het stadhuis, dat zich tegenover het huidige museum bevindt. Door de Directie Monumenten en Landschappen van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wordt de patriciërswoning gesitueerd in de wijk Madeleine-Duquesnoy-Kerstenmarktstraat-Spoormakersstraat, waarvan sinds het bombardement door het Franse leger in 1695 niets meer overblijft.

 

Het is een intrigerend tafereel. Het wapenschild in de rechterbovenhoek kan geïdentificeerd worden als dat van de familie Lefèvre, die een belangrijke plaats innam binnen de wandtapijtproductie in de zeventiende en de achttiende eeuw. Leden van de familie waren werkzaam in de Zuidelijke Nederlanden, Parijs en Firenze, al is het niet mogelijk om de familieband tussen al deze personen met zekerheid vast te stellen. Het is verleidelijk om het afgebeelde gezelschap te identificeren met dit geslacht, maar ook problematisch. Zo is het zichtbare wapenschild over een ander geschilderd. En hoewel de in het zwart gehulde figuren tot de klasse van rijke kooplieden gerekend kunnen worden, lijken andere eerder tot de adel te behoren. Zeker de jongen met het hondje is zeer interessant, vanwege zijn schoenen met rode hakken. Die waren in deze periode in de mode in hofkringen, als symbool van de verhevenheid en - door de kleur - krijgshaftigheid van de adel. De trend startte in Frankrijk, waar Lodewijk XIV in 1673 zelfs een edict uitvaardigde dat dergelijke hakken voorbehield aan de hoge adel, en verspreidde zich al snel over heel Europa. Dat kunnen we zien in portretten uit de tijd. Het is niet onwaarschijnlijk dat Volders vertrouwd was met de deze toplaag van de maatschappij. Zijn aanstelling tot hofschilder van Hendrik Casimir II volgde immers op het bezoek van zijn echtgenote, Henriëtte Amalia van Anhalt-Dessau, aan het Brusselse hof in 1689.

 

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen Lancelot VoldersOpenbaar Kunstbezit Vlaanderen Lancelot Volders

v.l.n.r.: Lodewijk XIV, koning van Frankrijk, door Hyacinthe Rigaud (1701); Karel II, koning van Engeland, Schotland en Ierland, door John Michael Wright (ca. 1661); Willem III, koning van Engeland, etc., en stadhouder van Holland, Zeeland, etc., door Thomas Murray (ca. 1690).

 

Een ander interessant detail is de aanwezigheid van muziekinstrumenten als de viola da gamba en de teorbe. Er zijn nog andere muzikale groepsportretten bekend van Volders. Om verdere opheldering te krijgen over dergelijke details en de identificatie, zijn verder onderzoek en een schoonmaking nodig. Gelukkig staan die binnenkort op de agenda.