U bent hier

Track trekt sporen in Gent - Een kwarteeuw na Chambres d’Amis

Massimo Bartolino, Bookyards, 2012, Foto: Dirk Pauwels.

 

Op zes plekken in Gent doen vijfendertig kunstenaars hun ding. Ze confronteren de bezoekers met de stad en met kunst in al zijn vormen en diversiteit, zoals de wereld zelf.

 

 

voorgeschiedenis

 

Het was een massaal en feestelijk gebeuren toen op 21 juni 1986 de Gentse kunstzomer werd geopend. De televisie zette zelfs een helikopter in en tal van cameraploegen om de opening te verslaan. Aanleiding was de manifestatie Chambres d’amis, een initiatief van Jan Hoet die hiermee zijn roem definitief heeft gevestigd, en de talrijke exposities die er het gevolg van waren, Initiatief 86, Initiatief d’amis en Antichambre. Het merkwaardige aan Chambres d’amis was dat deze unieke tentoonstelling niet plaats vond in het toenmalige Museum voor Hedendaagse Kunst noch in de Sint-Pietersabdij maar wel in een zestigtal privéwoningen in de huiselijke sfeer. Kunstenaars hadden in de context van een dergelijke setting hun ingrepen gedaan en tientallen inwoners van de stad zetten vrijwillig en zonder enige vergoeding hun huis open voor duizenden bezoekers. Die bezoekers overspoelden de stad, maakten ook kennis met de lokale horeca en middenstand, bleven er overnachten, zorgden voor heel wat return. Dat opende de harten van vele Gentenaars die anders Hoet maar een rare kwast vonden. Het was een revolutionair idee en de formule van parcourstentoonstellingen is ondertussen wel overal te lande en ver daarbuiten doorgedrongen.

 

In 2000, het einde van een millennium maar ook het herdenkingsjaar van de geboorte van Keizer Karel, werd dezelfde Jan Hoet gevraagd naar een passende manifestatie met hedendaagse kunst. Dat werd Over the Edges, een parcourstentoonstelling die zich afspeelde op het openbare domein en een dialoog aanging met de stadsomgeving. Sommige ingrepen leidden tot heftige publieke debatten, andere werden door iedereen omarmd. De prachtige hardstenen zuilen van de universiteitsaula werden door Jan Fabre bekleed met ham en kregen op die wijze het uitzicht van marmeren monolieten. Zijn kunstwerk stootte op heel wat onbegrip: voedsel kon daarvoor toch niet gebruikt worden, foeterden de tegenstanders. Zij die protesteerden vergaten daarbij hoeveel eten dagelijks wordt weggegooid in de talloze containers van warenhuizen en restaurants.

 

Het ontroerende werk van Alberto Garutti Ai Nati Oggi liet op de Vrijdagmarkt de lantaarns van de openbare verlichting aanflitsen telkens er een kind geboren werd in één van de kraamklinieken op Gents grondgebied. De stad heeft het aangekocht en nu is het permanent aanwezig op het Veerleplein rechtover het Gravensteen.

 

Een kwarteeuw na Chambres d’amis pakt Gent nu uit met TRACK. Eerst was het de bedoeling om de verbinding te maken tussen de twee grotere treinstations die Gent rijk is: Gent-Dampoort en Gent-Sint-Pieters. Die idee is behouden maar verfijnd en verrijkt. De curatoren, Mirjam Varadinis en Philippe Van Cauteren, en hun medewerkers hebben zes concentraties uitgetekend, zes clusters die telkens een geheel eigen karakter hebben. Op die manier komt de bezoeker niet alleen in contact met kunst maar ook met de bevolking, de wijk, de stedenbouw. 

 

 

zes concentraties

 

Een eerste TRACK-cluster is eerder voor de hand liggend: de site rond het Citadelpark. Hier hebben de beide musea voor beeldende kunsten hun stek en de wijk is voornamelijk ontstaan in het begin van de twintigste eeuw, toen in Gent de Wereldtentoonstelling van 1913 plaatsvond. Het park, het Sint-Pietersstation en het S.M.A.K. lenen zich als locaties voor kunstzinnige ingrepen. 

 

Een tweede cluster concentreert zich rond de Blandijnberg. Het is de plaats waar de universiteit zich heeft ontwikkeld, waar de Boekentoren van Henry van de Velde staat als een icoon voor het intellectueel centrum van de stad, met tal van hogescholen en massaal veel studenten. Daar bevinden zich ook de voormalige Sint-Pietersabdij, die mede aan de oorsprong van de stad ligt, en het Kunstencentrum Vooruit. Niet toevallig realiseert de Italiaanse kunstenaar Massimo Bartolini (°1962) in de wijngaard van de abdij een openluchtbibliotheek. Hier zullen bezoekers tweedehandsboeken kunnen uitlenen, kopen of ruilen in een oase van groen en rust midden in de stad.

 

Uiteraard kan het centrum van de stad niet vergeten worden en hier situeert zich dan ook de derde cluster. De vierde concentratie bevindt zich in de Machariuswijk. Het is de plaats waar Leie en Schelde mekaar ontmoeten en waar de vroegste oorsprong van de stad te vinden is. De aloude restanten van de Sint-Baafsabdij liggen er in de schaduw van de Sint-Machariuskerk en hier is ook de drukst bezochte moskee van Gent. Het is een plaats waar vele religies mekaar ontmoeten. In deze wijk heeft de Nederlander Bart Lodewijks (°1972) zijn ingreep uitgevoerd. Hij heeft al naam gemaakt in het Gentse met zijn lineaire tekeningen die hij maakte in de volkswijken Moscou en Ledeberg. Hij maakt die tekeningen met ordinair schoolkrijt, ze zijn gedoemd om te verdwijnen. In de wijken waar hij werkte greep hij eerst in op leegstaande panden of industriële gebouwen. De wijkbewoners leerden hem stilaan kennen en gaven toelating om ook op hun huis te tekenen en zo langzamerhand was hij bij de mensen ook binnen in huis aan het werk. Een heel boeiende ervaring voor alle betrokkenen.

 

De vijfde concentratie vinden we in de Tolhuiswijk, de omgeving van de Tolhuislaan en het Fratersplein. Hier is een ware opeenhoping van zorginstellingen en ziekenhuizen. Het is een volkrijke buurt met heel veel inwoners van vreemde origine.

 

Hier realiseert onder meer Mark Manders (°1968), de in Ronse woonachtige Nederlandse kunstenaar met zijn zeer eigenzinnig oeuvre, nieuw werk. Zijn werk is een voortdurend verder zetten van zijn sculpturale installatie Zelfportret als gebouw waarbij hij het ‘ik’ diepgaand exploreert. De zesde en laatste cluster is te vinden in de wijk Tondelier. Het is een negentiende-eeuwse industriezone die nu onder impuls van het stadsbestuur een nieuw leven krijgt als woon- en werkwijk. Er zijn grondige saneringen aan de gang en gepland en de site biedt momenteel heel wat kansen voor tijdelijke, artistieke ingrepen. De grote sociale appartementsblokken aan het historische Rabot zijn tot afbraak bestemd maar kunnen nu kunstenaars duidelijk inspireren of minstens aan hun projecten tijdelijk onderdak bieden. 

 

 

vijfendertig kunstenaars

 

Onder de deelnemende kunstenaars bevinden zich mensen van zeer diverse nationaliteiten en bedrijvig binnen een gamma aan disciplines. Sven Augustijnen (°1970) is vooral bekend door zijn films en projecten waarbij hij culturele en historische plekken op een zowel dubbelzinnige als haarscherpe manier weet te analyseren. Sedert 2005 werkt hij aan een uitgebreid project Spectres waar hij ingaat op Europa’s koloniale geschiedenis en ons confronteert met de naweeën daarvan, gevolgen waarmee ieder van ons nog steeds te maken heeft. Ook Michaël Borremans (°1963) is van de partij. Hij gaat in zijn werk een boeiende dialoog aan met de artistieke verworvenheden uit de schilderkundige traditie. Hij beweegt voortdurend tussen heden en verleden en komt op die manier tot het realiseren van pakkende, eigentijdse beelden. Hij schildert, tekent maar realiseert sedert enige tijd ook bewegend beeld. 

 

Peter Buggenhout (°1963) vertoefde lange tijd wat in de schaduw van zijn succesrijke echtgenote, Berlinde De Bruyckere, maar krijgt nu stilaan de aandacht die hij verdient. Hij was met zijn werk prominent aanwezig in het onlangs heropende Palais de Tokyo te Parijs en verovert sedert een aantal jaren duidelijk de internationale kunstscène met zijn sculpturen en installaties van recuperatiemateriaal, ingewanden, haar, bloed en stof. Zijn beelden zijn op het eerste gezicht onaantrekkelijk, roepen eerder afwijzen en afweer op, angst misschien. Zijn kunst is zeer confronterend, herinnert ons aan de fysieke aftakeling, ook aan datgene wat wij met zijn allen van de wereld maken. 

 

Onder de deelnemers bevinden zich alvast twee winnaars van de prestigieuze Franse Prix Marcel Duchamp: Cyprien Gaillard (°1980) en Mircea Cantor (°1977). De Parijzenaar Gaillard werkt met uiteenlopende media en is met zijn videowerk al vaak opmerkelijk aanwezig geweest op grote tentoonstellingen. Hij verbeeldt topics als urbanisatie, vandalisme en de teloorgang van de modernistische utopieën. Met soms meeslepende beelden laat hij ons participeren aan het gebeuren als stille en onmachtige toeschouwesr. Hij toont moderne architectuur als een hedendaagse ruïne, slachtoffer van de voortschrijdende tijd én van de niet te stuiten natuur. Zo plaatst hij naoorlogse flatgebouwen, ooit symbool van vooruitgang en moderniteit, nu eerder dat van stedelijk verval en stadskanker, in het arcadische Hollandse landschap van de zeventiende eeuw.

 

De Roemeen Cantor oogstte al eerder internationale belangstelling met video’s als The Landscape is Changing (2003), een verfilming van betogers die in plaats van slagzinnen grote spiegels meedragen, en het adembenemende Deeparture (2005), waarin een wolf en een hert samen opgesloten zitten in een white cube, in een uiterste staat van alertheid, met trillende neusvleugels, flitsende ogen en een gejaagde ademhaling. In zijn mixed media installaties gaat hij meestal zeer ambachtelijk te werk zoals bijvoorbeeld in zijn recente Monument voor het einde van de Wereld dat nu te zien is in de verzameling van Hugo Voeten te Herentals.

 

Tadashi Kawamata (°1953) is een oude bekende, een van de opmerkelijkste Japanse kunstenaars van deze tijd. Kawamata creëert projecten die de grens aftasten tussen architectuur en installatiekunst. Zijn interventies enten zich op de bestaande stedelijke realiteit en zijn simulaties van urbane situaties, straten, bruggen of tunnels. Ze variëren van intieme transformaties van een enkel huis tot de reconstructie van hele dorpen. Een gedegen onderzoek naar de geschiedenis en maatschappelijke hiërarchieën van een locatie en een dialoog met de plaatselijke bevolking gaan aan Kawamata’s bouwprojecten vooraf. 

 

Hij nam deel aan Documenta 8 (1987) met een ontroerende installatie in de ruïne van de vroegere en gebombardeerde garnizoenskerk. Ook Jan Hoet nodigde hem uit op zijn Documenta in 1992. Hij was ooit met een omvattende installatie te gast in het Kortrijkse Begijnhof. In Gent realiseert Kawamata een favela in de zwaaikom, in het midden van de drukke verkeersknoop aan het station Gent-Dampoort. Tegen de binnenwand van dit bekken, net boven het water, bouwt hij een fragment van een sloppenwijk met ongelijkmatige woonhutjes uit paletten, bijeengesprokkeld hout en afvalmateriaal. Deze interventie sluit aan bij Kawamata’s onderzoek naar de sociale aspecten en architecturale typologieën van dit soort zelfgemaakte huisvesting. Het station is de plaats waar migranten en vluchtelingen de stad binnenkomen en waar thuislozen zich verzamelen. Niet vertrouwd met de stad en niet bemiddeld om deze uitgebreid te verkennen, gaan zij op zoek naar een schuilplek in de onmiddellijke omgeving van de plaats van aankomst of van vertrek naar een betere toekomst. De zwaaikom is een publieke ruimte bij uitstek, een non-plaats waar mensen in nood elkaar treffen. Door er een sloppenwijk te bouwen, maakt Kawamata deze plek zichtbaar en kaart hij een sociale problematiek aan die vandaag aan de orde is in elke grote, westerse stad.

 

Zo zijn er vijfendertig kunstenaars die in de stad hun ding doen, die bezoekers confronteren met de stad en met kunst in al zijn vormen en diversiteit zoals de wereld zelf. Aan die bezoeker is het om dit naar waarde te schatten, te kijken en te zien, te ondergaan en te beleven. Tijdens de periode van TRACK zullen er naar aloude traditie ook nog wel andere initiatieven rond beeldende kunst het licht zien in de stad. Jan Hoet en Hans Martens zetten zich in voor een tentoonstelling in de SintBaafskathedraal onder de titel Sint-Jan, de oude benaming van de kerk waar het Lam Gods jaarlijks vele duizenden bewonderende blikken ontlokt. Leuk is het wel om vast te stellen dat de man die ooit in Gent de wereld veranderde, het niet te min vindt om ook aan de zijlijn te werken.

 

Daan Rau


Info

Track

Nog tot 16 sept. 2012

Dinsdag t.e.m. zondag van 12 tot 18 uur

Diverse locaties in Gent

Tel. 09 210 10 10

www.track.be