U bent hier

Culturele identiteit van Vlaanderen - Musée de Flandre in Cassel

Roelandt Savery, Landschap met een kasteel, rond 1590, olieverf op paneel, Musée départemental de Flandre, Cassel

 

In Cassel opende het Musée départemental de Flandre de deuren. In een schitterend gerestaureerd zestiendeeeuws pand belicht het de culturele identiteit van Vlaanderen. 

 

 

LEVEN IN FRANS-VLAANDEREN

 

Met veel Europees geld en ook met fondsen uit Parijs slaagde Noord-Frankrijk er de jongste jaren in om diverse aantrekkelijke musea te bouwen en of te renoveren. Het begon allemaal met de geslaagde renovatie van het Rijselse Paleis voor Schone Kunsten tussen 1991 en 1997 waar in 2004 de succesvolle Rubenstentoonstelling liep. Niet toevallig Rubens, want het museum be­zit een hele reeks topwerken van de Vlaamse meester, geërfd van het klooster van de Recoletten. In het aankoopbeleid van het museum staan Vlaamse meesters centraal en meer dan een keer moesten Vlaamse musea knarsetandend toezien hoe een topstuk naar Rijsel verhuisde, zoals in 1994 toen een prachtige Vanitas van Jan Sander van Hemessen (ca. 1500 Hemiksem - 1560 Antwerpen) naar Rijsel ging.

 

Ook andere musea verloochenden de regio en de historische invloed van Vlaanderen niet. Deze herfst opende in Noord-Frankrijk een nieuw museum. Het Musée départemental de Flandre, zoals het voluit heet, heeft als missie de culturele identiteit van Vlaanderen te belichten. In deze politiek woelige tijden voorwaar een uitdagende missie. Het museum is gevestigd in het oude burggraafschap Cassel en gehuisvest in het Hôtel de la Noble-Cour. Een prachtig gerestaureerd zestiende-eeuws pand met vele Vlaamse architecturale elementen.

 


UNIEK SCHILDERIJ UIT DENDERMONDE  

 

Een merkwaardig schilderij uit 1484 komt uit Dendermonde. Het verbeeldt de maagd Maria met de schenker van het werk. Uniek aan het kunstwerk is een uitvoerige graftekst die het mogelijk maakt de schenker te identificeren als Joost vanden Damme en de plaats waar het werk oorspronkelijk hing, de zijkapel van de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Dendermonde. De schenker staat met gesloten ogen op het werk afgebeeld wat iconografisch uniek is. De compositie is ook origineel, de Maagd is niet in het midden geplaatst zoals meestal gangbaar is, maar rechts. 

 

Vanwege het unieke karakter kreeg het Centrum voor Onderzoek en Restauratie van musea in Frankrijk de opdracht het schilderij technisch grondig te onderzoeken. Uit analyse van de gebruikte pigmenenten, het jaarringenonderzoek en de infraroodreflectografie bleek het te gaan om een authentiek stuk dat zeer goed was geconserveerd. Het museum kon het belangrijkse schilderij verwerven in 1994 dankzij de steun van het Fonds Régional d'Acquisition des Musées. 


 

VIER THEMA'S

 

Het Musée de Flandre probeert de missie te verwezelijken met een museografische route rond vier thema's: 'Onderwerping en woede', 'Tussen hemel en aarde', 'Maten en mateloosheid', 'Show en spot'. Die thema's karikaturalizeren een beetje de Vlaamse identiteit en het museum probeert zo de route in het museum te structureren. Bij elk thema hoort ook een hedendaags werk want het museum koopt regelmatig ook hedendaagse Vlaamse kunst.

 

Het eerste thema, gewijd aan oorlogen en botsingen, is op chronologische wijze opgebouwd en onderverdeeld in vier delen. 'Macht en gerechtigheid' illustreert de taken van het burggraafschap in een mooie eerste ruimte met verschillende historische documenten die een idee geven van de omvang van het rechtsgebied van Cassel dat vierenvijftig parochies in zich verenigde. Het verhaal gaat verder met de opstand van de steden in de veertiende en vijftiende eeuw, Lodewijk XIV en Zuid-Vlaanderen en eindigt met de Eerste Wereldoorlog in Vlaanderen.

 

Na de noodzakelijke historische inleiding krijgt de bezoeker de eerste topstukken te zien. Schilderijen van David Teniers, Joachim Patenir, Roelandt Savery en werken van onbekende Vlaamse meesters illustreren het thema 'Tussen hemel en aarde'. Met Joachim Patenir zitten we bij ontstaan van het landschap als genre. Zijn visie verenigt het oneindig grote en het oneindig kleine, het denkbeeldige en de realiteit. Zo ontdekt de bezoeker aan de hand van deze thematiek in welke mate het Vlaamse landschap verbonden is met het spirituele. Een Tuin van Eden van Savery verwijst naar een denkbeeldig landschap maar ook naar het verloren paradijs met de bovennatuurlijke schoonheid van de landschappen als naar de verheerlijking van de goddelijke perfectie. Ook de volkse devotie komt aan bod met relikwieënkasten, devotievoorwerpen, rozenkransen, enz.

 

Volgens het museum suggereert het thema 'Maat en mateloosheid' de wil om alles te controleren, te organiseren en te inventariseren, maar ontbreekt er dikwijls ook een grens in gedrag en uitbeelding. Als symbool toont men een rariteitenkabinet. Het is een 'weereld in het kleen', een microkosmos die het mogelijk maakt de natuur te inventariseren en te begrijpen. De bezoeker vindt er een walviswervel, antieke beeldhouwwerken, mineralen en andere rariteiten. Als hedendaag werk toont het museum het bekende werk van Jan Fabre, Les messagers de la mort décapités. L'annonciateur du froid (2006). Het zijn opgezette uilen waarvan er enkele reeds te zien waren in het Antwerpse KMSKA in 2006.

 

 

 

SHOW EN SPOT

 

Volgens het museum hebben Vlamingen een 'gevoel van ontsporing' en hebben ze een vermogen om alles te relativeren. Als symbool voor dit thema is er onder andere het wat curieuze Schijtmanneke. Een bijna levensgrote polychrome terra cotta die 'schijt heeft aan de wereld'. Als hedendaags kunstwerk pronkt het geestige werk van Leo Copers (een hoop valse goudstaven).

 

Tot slot staat het museum ook stil bij het carnaval in Vlaanderen. In het museum staan grote koppen van papier maché die dateren uit het einde van de negentiende eeuw, maar ook kostuums en schilderijen weerspiegelen de typische sfeer van carnaval uit de streek. Het museum bewaart de reuzen Papa en Mama die alleen te zien zijn tijdens de carnavalsperiode. Gedurende de andere maanden kan men slechts hun silhouetten achter een groot doek bewonderen want de reuzen slapen...

 

Het museum maakt amper gebruik van hedendaagse media om de verzameling te ontsluiten, maar voor blinden en slechtzienden zijn er wel maquettes die bepaalde kunstwerken volledig uitbeelden. 'De Vlaamse culturele identiteit ontsluiten' is geen gemakkelijke opgave en het museum houdt de Vlaamse bezoeker een spiegel voor die ons een vervormd en soms lachwekkend beeld geeft. Anderzijds bezit het museum heel wat topwerken en kunstwerken van minder bekende of onbekende kunstenaars die je in Vlaanderen zelden of nooit te zien krijgt. Afwachten dus of het museum in haar streven zal groeien en welke tentoonstellingspolitiek het zal ontwikkelen. Het mikt op 200.000 bezoekers per jaar wat toch wel een zeer optimistische schatting is, vermits de bezoeker echt wel tot Cassel moet gaan om het museum te bezoeken want veel meer is er daar niet te zien. In combinatie met Rijsel of een van de andere nieuwe of vernieuwde musea zoals Villeneuve-d'Asc of het museum La Piscine in Roubaix kan je er wel een boeiende uitstap van maken.

 

Peter Wouters


ILLUSTRATIES

Musée de Flandre, gehuisvest in het gerestaureerde Hôtel de la Noble-Cour te Cassel

Roelandt Savery, Landschap met een kasteel, rond 1590, olieverf op paneel, Musée Départemental de Flandre, Cassel

Anoniem, De slag van Cassel in 1677, einde 17de eeuw, olieverf op doek, 112.4 x 178.4 cm, Musée Départemental de Flandre, Cassel

Anoniem, De Maagd en schenker Joos vanden Damme, 1484, Dendermonde, olieverf op paneel, Musée Départemental de Flandre, Cassel

Leo Coppers, Geen gezeik iedereen rijk, mixed media, 60,5 x 48,5 x 48,5 cm, Musée Départemental de Flandre, Cassel

Anoniem Vlaams, Het schijtmanneke, gebakken aarde, gepolychromeerd, 97x 44 cm, Musée Départemental de Flandre, Cassel


ANDERE MUSEA EN BEZIENSWAARDIGHEDEN

LAM (Lille métropole musée d'art moderne d'art contemporain et d'art brut). Het vroegere museum van Villeneuve d'Asc kreeg er een nieuwe vleugel bij om de enorme collectie art brut te huisvesten, Samen met de vroegere collectie abstracte kunst geeft het museum een zeer goed overzicht van de ontwikkeling van de abstracte kunst in Europa. www.musee-lam.fr

 

Museum La Piscine in Roubaix. Een uniek museum met veel beeldhouwwerken gelegen in een voormalig art deco zwembad uit 1927. Nog tot 16 januari 2011 loopt er een expo rond de beeldhouwer Degas.

 

The Silk Road, Saatchi Gallery. In het oude postgebouw naast het station Lille-Flandres loopt de indrukwekkende tentoonstelling 'The Silk Road'. Die brengt zo'n 60 werken samen uit de beroemde Saatchi-verzameling die nog nooit in Europa te zien waren (behalve in Engeland). De kunstenaars komen uit India, China en het Midden-Oosten. Niet te missen voor liefhebbers van hedendaagse kunst die nieuwsgierig zijn wat er in het oosten allemaal leeft.


INFO

Musée départemental de Flandre 

Open: dinsdag t.e.m. zaterdag van I 0.00 tot 12.30 uur en van 14.00 tot 18.00 uur, zondag van I 0.00 tot 18.00 uur

Gesloten: maandag

Grand Place, 26

59670 Cassel

Tel. 00 33 3 59 73 45 60

www.museedeflandre.cg59.fr

 

Naast de permanenete collectie loopt er tot 23 januari 2011 de tentoonstelling Sensualiteit en wellust over het vrouwelijk naakt in de Vlaamse schilderkunst uit de 16de en 17de eeuw